W poszukiwaniu śladów historii regionu

W poszukiwaniu śladów historii regionu (scenariusz)

Temat: Historia
Miejscowość: Sobibór
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
  • Historia
  • Wiedza o społeczeństwie
  • Wiedza o kulturze
  • Sztuka
  • Religia
  • Godzina wychowawcza
  • Wiedza o regionie
Metody pracy
  • Praca w grupach
  • Prezentacja
  • Wycieczka
  • Wywiad
  • Praca z tekstem
  • Pokaz
  • Praca z obrazami/zdjęciami
Autor: Róża Szaranik
Czas trwania lekcji: 3 godziny (wycieczka) i 45 min. (zajęcia w szkole)
Grupa docelowa (uczniowie): Gimnazjum

Streszczenie:

Nauczyciel zleca uczniom zdobycie informacji na temat wskazanego cmenterza prawosławnego i osób na nim pochowanych. Uczniowie wraz z nauczycielem wyjeżdżają do Sobiboru. Porządkują opuszczone groby, odnajdują groby wskazane przez mieszkańców Sobiboru, fotografują je oraz spisują informacje z nagrobków.


Cele zajęć:


Cele ogólne:

  • uświadomienie uczniom różnorodności tradycji lokalnej - ta sama przestrzeń może być nośnikiem różnych znaczeń;
  • uświadomienie uczniom, iż są odpowiedzialni za dziedzictwo kultury, że rola ich dotyczy odczytania i przekazania dziedzictwa;
  • uwrażliwienie na problematykę wielokulturowości i wieloetniczności w Polsce;
  • poszanowanie dla tradycji, wiary, dorobku kulturowego przeszłych pokoleń.


Cele operacyjne - Uczeń:

  • potrafi odczytać informacje zawarte na nagrobkach, zinterpretować je w kontekście historycznym;
  • zna pojęcie: pogranicze kulturowe, zna jego specyfikę;
  • odczytuje prawidłowo podstawowe symbole religijne;
  • zauważa podobieństwo obrzędów związanych z kultem zmarłych (prawosławie, katolicyzm)i ich  wzajemne przenikanie się;
  • rozumie istotę określenia „nośnik pamięci historycznej”, uświadamia sobie swoją rolę.

 


Przebieg zajęć:


Wprowadzenie

Prowadzący zajęcia informuje uczestników dwa tygodnie wcześniej o planowanym wyjeździe, naświetla temat i główne cele:

  • nauczyciel zleca odnalezienie w pobliskiej miejscowości człowieka mającego wiedzę na temat historii cmentarza prawosławnego w Sobiborze i osób tam pochowanych (lub wskazuje sam adres cmentarza);
  • nauczyciel zleca przeprowadzenie wywiadu z odnalezioną osobą i nagranie jej, by móc później odsłuchać wywiad;
  • nauczyciel przy pomocy rodzica z klasowej trójki organizuje środki transportu (np. autobus, bus);
  • nauczyciel ustala dzień wyjazdu z dyrekcją szkoły.


Zajęcia I
Miejsce zajęć – cmentarz prawosławny w Sobiborze.

1. Wyjazd do Sobiboru.

Należy zabrać odpowiedni strój, narzędzia pracy i aparaty fotograficzne.

2. Porządkowanie opuszczonego, zaniedbanego cmentarza:

  • karczowanie dzikich krzewów;
  • wynoszenie śmieci, suchych gałęzi itp.;
  • gromadzenie w jedno miejsce połamanych krzyży;
  • porządkowanie pomników, grobowców;
  • robienie zdjęć (szczególnie interesujących napisów nagrobkowych);
  • odnalezienie grobów wskazanych przez osobę robiącą wywiad z mieszkańcem wsi;
  • fotografowanie i spisywanie z nagrobków informacji, typowych formuł żałobnych, charakterystycznych znaków.

Uczniowie podzieleni na grupy przygotowują na następne zajęcia: 

Grupa I 

Przygotowuje kilkuminutową informację o specyfice polsko-ukraińskiego pogranicza.

Grupa II
Przygotowuje krótką informację dotyczącą obrzędów religijnych prawosławia, dotyczących pochówku zmarłych, kultu zmarłych itp.

Grupa III
Gromadzi najistotniejsze informacje dotyczące symboli religijnych prawosławia, zwrotów modlitewnych, itd.

Uczniowie przynoszą także zdjęcia oraz nośnik z nagranym wywiadem. 

Zajęcia II
Praca w grupach nad zgromadzonym materiałem.

1. Wyznaczone zespoły prezentują swój materiał (referaty, nagrania).
2. Pokaz uprzednio nagranych zdjęć (skupiamy się na tych z bogatą informacją, symboliką i wskazanymi w wywiadzie nagrobkami).
3. Praca w grupach.

W zależności od liczby zdjęć i zgromadzonych materiałów na podstawie informacji spisanych z nagrobków, uczniowie pracują ze słownikiem i przy pomocy nauczyciela tłumaczą zwroty, gromadzą informacje, dokonują selekcji.


Jakie informacje zawierają napisy? (daty, imiona, nazwiska, stopnie pokrewieństwa, fundatorzy)

  • okoliczności śmierci (np. wskutek prześladowań),
  • zasługi zmarłego,
  • formuła wyrażająca żal,
  • formuły modlitewne.


Krótkie opracowanie historii, łączenie faktów

  • Prezentacja zgromadzonego materiału i dyskusja.

Prezentacja zdjęć cmentarza przed sprzątaniem

  • Stan cmentarza (czy istnieją ślady mówiące o dbałości, pamięci współczesnych - ostatni nagrobek z 1992 r.?);
  • Czy znajdują się symbole pamięci współczesnych? (kwiaty, znicze)
  • Czy są ślady, by zdarzały się akty wandalizmu?


Podsumowanie

Cmentarz to miejsce kultu, to sacrum, ale także element kultury i nośnik pamięci historycznej. 
Nauczyciel uwrażliwia młodych ludzi na konieczność dbałości o takie miejsca, szacunku dla nich i pamięci o nich. Zwraca uwagę, jak ważne jest przekonanie, że dziedzictwo kultury jest czymś wartościowym, że należy się przygotować do jego odczytania, rozumieć je i uczestniczyć w procesie jego przekazywania.

Praca domowa


Do wyboru:

1. Przygotowanie prezentacji multimedialnej zawierającej fragmenty nagrań historii mówionej oraz zdjęć i referatów, gromadzonych podczas pracy w grupach.
2. Przygotowanie albumu z wykorzystaniem materiału z zajęć i fragment zapisu historii mówionej.
3. Inspiracje plastyczne. W wypadku grupy plastycznie uzdolnionych uczniów: rysunki zainspirowane i związane z tematyką zajęć.
4. Przygotowanie informacji na stronę internetową szkoły.

 


Bibliografia:
  1. Kula M., Nośnik pamięci historycznej, DiG, Warszawa 2002.
  2. Szacka B., Pamięć społeczna [w:] Encyklopedia socjologii, W. Kwaśniewicz, t.III, Oficyna Naukowa, Warszawa 2000. 
  3. Wiedza o kulturze, rozdział Wielkie i małe ojczyzny. Nośnik pamięci historycznej, WSiP, Warszawa 2003.