Scenariusz cyklu zajeć poświęconych tematyce Holokaustu w Poniatowej

Scenariusz cyklu zajeć poświęconych tematyce Holokaustu w Poniatowej (scenariusz)

Temat: Historia
Miejscowość: Poniatowa
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
  • Historia
  • Wiedza o społeczeństwie
  • Godzina wychowawcza
Metody pracy
  • Dyskusja
  • Praca w grupach
  • Pogadanka
  • Praca z komputerem
  • Praca z obrazami/zdjęciami
  • Wycieczka
  • Wykład
  • Praca z tekstem
Autor: Regina Smoter-Grzeszkiewicz
Czas trwania lekcji: zajęcia I - 135 min., zajęcia II - 4 h (wycieczka)
Grupa docelowa (uczniowie): VI/SP

Streszczenie:

Pierwsze zajęcia rozpoczynają się w Bibliotece Publicznej: Ośrodku Kultury w Poniatowej, kończą się wycieczką po mieście. Przez analizę: dokumentów piśmienniczych, artykułów prasowych, fotografii, relacji świadków historycznych, wycieczkę do miejsca zbrodni hitlerowskiej, uczniowie uświadamiają sobie, że współuczestniczą w historii swojego miasta, są jej częścią. Znacznie wzrasta ich wrażliwość na to, co wydarzyło się w Poniatowej 64 lata temu.

Drugie zajęcia, to wycieczka na teren byłego obozu pracy w Poniatowej.


Cele zajęć:


Zajęcia I


Cel główny:

  • zapoznanie uczniów z historią Poniatowej w okresie II Wojny Światowej;
  • kształcenie umiejętności odczytywania różnych źródeł historycznych.

Cele operacyjne - Uczeń:

  • analizuje tekst poetycki;
  • korzysta z różnych źródeł informacji;
  • zna pojęcia: holokaust, getto, akcja Reinhard, obóz koncentracyjny;
  • „odczytuje” fotografie z czasów II Wojny Światowej, stara się odtworzyć obraz hitlerowskiego obozu pracy w Poniatowej;
  • interpretuje relację byłej więźniarki obozu w kontekście historycznym;
  • dokonuje umiejętnej selekcji i umie krytycznie ocenić zgromadzone informacje i materiały;
  • prezentuje swoją pracę i ocenia prace swoich kolegów;
  • redaguje gazetkę na temat holokaustu;
  • odczuwa potrzebę odkrywania i dokumentowania historii najbliższej okolicy;
  • czuje się odpowiedzialny za dziedzictwo kultury;
  • rozumie potrzebę poszanowania dla tradycji, wiary, dorobku kulturowego przeszłych pokoleń.

Zajęcia II

Cel główny:

  • zapoznanie z pozostałościami budowlanymi po hitlerowskim obozie pracy w Poniatowej;
  • zapoznanie z pomnikami w mieście;
  • uwrażliwienie uczniów na wydarzenia związane z tragiczną śmiercią Żydów w obozie pracy w Poniatowej.

Cele operacyjne - Uczeń:

  • analizuje elementy pojawiające się na starych fotografiach, stara się odtworzyć obraz hitlerowskiego obozu pracy w Poniatowej;
  • potrafi zachować się w miejscu męczeńskiej śmierci ofiar hitleryzmu;
  • rozumie potrzebę identyfikacji ze swoim środowiskiem;
  • odczuwa poczucie więzi, zakorzenienia, tożsamości i przynależności do swojego miasta, regionu;
  • odczuwa potrzebę odkrywania historii najbliższej okolicy;
  • rozumie potrzebę poszanowania dla tradycji, wiary, dorobku kulturowego przeszłych pokoleń.

Przebieg zajęć:


Zajęcia I
Podstawowe informacje na temat Zagłady, wyjaśnienie stosowanych terminów, przybliżenie historii miasta w omawianym kontekście.


Wprowadzenie

1. Rozmowa o pomnikach: czym są, po co powstają, kto i dlaczego je tworzy.

2. Odczytanie wiersza T. Różewicza pt.: Pomniki (zał. 1).

Uczniowie wypowiadają się na temat utworu. Mówią, jak rozumieją słowa dotyczące pomników: „nasze pomniki…mają kształt dołu”, „…mają kształt łzy”, „…mają kształt dymu”.

3. Rozmowa o obozach pracy, formach prześladowań stosowanych przez okupantów wobec ludności żydowskiej.

4. Wyjaśnienie pojęć związanych z omawianą problematyką.

Uczniowie samodzielnie wyszukują znaczenia słów w encyklopediach i słownikach znajdujących się w bibliotece:

  • Getto - część miasta obrana lub przymusowo wyznaczana jako miejsce zamieszkania dla narodu żydowskiego. W czasie II Wojny Światowej była to zamknięta dzielnica, której utworzenie przez okupacyjne władze hitlerowskie, stanowiło etap przejściowy w akcji zagłady Żydów. Getto lubelskie było pierwszym gettem na terenie Generalnego Gubernatorstwa, które Niemcy zaczęli likwidować.
  • Holokaust - unicestwienie i prześladowanie Żydów przez władze III Rzeszy w czasie II Wojny Światowej. W kontekście biblijnym oznacza ofiarę całopalną w formie oddania czci Bogu, inny termin to "Szoa" oznaczający "Zagładę".
  • Akcja Reinhard - akcja Zagłady Żydów na terenie GG, podczas której segregowano, wysiedlano i wywożono ludzi do obozów koncentracyjnych.
  • Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania osób bez wyroku sądu, w którym zmuszano ludzi do niewolniczej pracy i w rezultacie uśmiercano.

Część główna

1. Nawiązanie przez nauczyciela do historii Poniatowej z okresu II Wojny Światowej.

Uświadomienie uczniom, iż w naszym mieście również istniał obóz pracy, gdzie więziono ludność żydowską. Tu 4.11.1943 roku podczas akcji pod kryptonimem „Erntefest” (akcja „Dożynki”) Niemcy zamordowali 14,8 tys. pracowników przymusowych obozu oraz 800 dzieci. Wśród ofiar byli obywatele Austrii, Słowacji i Polski pochodzenia żydowskiego.

2. Zwiedzenie stałej wystawy w Izbie Pamięci w Ośrodku Kultury w Poniatowej. Przybliżenie dzieciom przez członka Towarzystwa Przyjaciół Poniatowej historii miasta.

3. Próba odtworzenia przez uczniów okresu historii  II Wojny Światowej na terenach Poniatowej. Uczniowie pracują w grupach. Każda grupa otrzymuje materiały, które pomogą w odtworzeniu historii miasta:

Grupa I
Fragmenty relacji Estery Rubinstein i Ludwiki Fiszer - Żydówek, którym jako jedynym udało się przeżyć egzekucję więźniów obozu pracy przymusowej w Poniatowej (zał. 2).

Grupa II
Artykuły prasowe, które ukazały się na temat obozu pracy w Poniatowej (zał. 3).

Grupa III
Opracowania zamieszczone w Internecie na temat Poniatowej z lat 1937 -1940 (zał. 4).

Grupa IV
Opracowania zamieszczone w Internecie na temat Poniatowej z lat 1941 -1943 (zał. 5).

Grupa V
Zdjęcia obozu z okresu wojny, zdjęcia terenu po obozie z czasów współczesnych – „czytanie” zdjęć, analiza, wnioski (zał. 6).

4. Prezentacja pracy grup.

Podsumowanie

1. W jaki sposób my, mieszkańcy miasta, upamiętniliśmy śmierć Żydów.

Wskazanie na mapie miasta pomników, które przypominają o tych tragicznych wydarzeniach (zał. 7).
Efektem końcowym tych zajęć może być stworzenie „Jednodniówki” – pisma poświęconego tematyce obozu pracy w Poniatowej. Uczniowie mogą wykorzystać materiały, z których korzystali przygotowując się do dyskusji, ale należy ich zachęcić także do samodzielnych poszukiwań. W tym celu należy podzielić klasę na zespoły redakcyjne, które otrzymają konkretne zadania do wykonania. Redaktorem naczelnym może być nauczyciel, ale może to być także uczeń, bądź pracownik Biblioteki Publicznej. Przewidziany czas na realizację tego zadania ok. 14 dni.

Zajęcia II
Wycieczka na teren byłego obozu pracy w Poniatowej.

Wprowadzenie

1. Nawiązanie do poprzednich zajęć, podanie celu wycieczki.

      Dzisiejsza Poniatowa w niczym już nie przypomina Arbeits Lager Poniatowa. Niewiele już osób rozpoznaje i identyfikuje to miejsce z samym obozem, jak i niewielu mieszkańców pamięta jeszcze, co się tutaj wydarzyło. Gdzieniegdzie posadzono drzewa, gdzie indziej usypano wał z ziemi. Rozebrano drewniane obozowe baraki i drewniane części obozowych budynków. Teren zmienił się i nie można już łatwo rozpoznać w tym miejscu obecności dawnego obozu. Po zakończeniu wojny, do miasta i fabryki powrócili ludzie. W halach gdzie pracowali więźniowie, wznowiono produkcję. Budynki fabryczne zmieniły swoje przeznaczenie, jak i cała fabryka, z produkcji tekstylnej przestawiła się na przemysł elektromaszynowy.

      Po wojnie ocalały dawne obozowe budynki, których Niemcy nie wysadzili (a wysadzali budynki, by zatrzeć ślady swojej bytności). Jeszcze dziś obok terenu obozowego istnieją bloki mieszkalne, gdzie mieszkali SS-mani i urządzali zabawy. Nadal stoi budynek kuchni, gdzie wyznaczone przez sołtysa dziewczyny przychodziły do pracy jako sprzątaczki lub pomoc w kuchni. Zachowało się kilkanaście obozowych hal, gdzie więźniowie wykonywali swoją ciężką, codzienną pracę. Przetrwał także budynek obozowej centrali telefonicznej, chociaż w zmienionym już stanie. Prawie niezmieniony, posępnie patrzy na nas, stary zardzewiały kolczasty drut, niczym ostatni niemy świadek zbrodni hitlerowskich, dokonanych na ludziach w tym miejscu.

      Podczas wycieczki uczniowie spróbują w terenie wykorzystać informacje, które zdobyli na poprzednich zajęciach. Spróbują odszukać na terenie byłego zakładu „Eda” śladów przeszłości, śladów po hitlerowskim obozie pracy.

Część główna

1. Przejazd kolejką wąskotorową ze stacji w Nałęczowie do Poniatowej, szlakiem transportów pracowników przymusowych, kierowanych w latach 1942-1943 do hitlerowskiego obozu pracy w Poniatowej.

2. Spacer po terenie byłego obozu, porównanie współczesnego obrazu ze zdjęciami historycznymi. Odsłuchanie pieśni „O czym marzy niemiecki żołnierz?” Muzyka ta towarzyszyła mordowanym w obozie Żydom. W mniemaniu oprawców miała zagłuszyć jęki konających.

3. Odszukanie w Poniatowej pomników poświęconych ofiarom hitleryzmu, wymordowanym na terenie byłych Zakładów Elektromaszynowych „Eda”. Odczytanie tablic pamiątkowych. Oddanie hołdu pomordowanym, złożenie kwiatów, zapalenie zniczy.

Podsumowanie

1. Refleksja nad: koniecznością dbania o pomniki i miejsc szczególnie ważnych dla naszej historii, potrzebą gromadzenia i archiwizowania dokumentów upamiętniających wydarzenia historyczne.




Bibliografia:


Środki dydaktyczne:

  • tekst wiersza T. Różewicza Pomniki (zał. 1),
  • fragmenty wspomnień Estery Rubinstein, opracowania zamieszczone w Internecie na temat Poniatowej z lat 1937-1943,
  • zdjęcia obozu pracy w Poniatowej z czasów wojny i zdjęcia współczesne,
  • zdjęcia pomników upamiętniających Zagładę Żydów,
  • słowniki,
  • encyklopedie,
  • strona internetowa TetarNN 
  1. Materiały ze strony internetowej: http://republika.pl/horajec/.
  2. Materiały Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, www.teatrnn.pl
  3. Relacje dwóch uciekinierek z masowego grobu Poniatowa.
  4. "Zagłada Żydów. Studia i materiały” R.I, 2005, vol. I.
  5. Żbikowski Andrzej, Teksty pogrzebane w niepamięci.
  6. Zętar J., Jak „czytać” stare fotografie. W: Dziedzictwo kulturowe Żydów na Lubelszczyźnie, red. M. Kubiszyn, G. Żuk, M. Adamczyk-Garbowska, Lublin 2003, s. 43-48.

Materiały dodatkowe:
scenariusz_cyklu_zajec_poswieconych_tematyce_holokaustu_w_poniatowej_scenariusz.pdf