Trudne sąsiedztwo. Źródła i konsekwencje antysemityzmu na podstawie noweli M. Konopnickiej pt. „Mendel Gdański”

Trudne sąsiedztwo. Źródła i konsekwencje antysemityzmu na podstawie noweli M. Konopnickiej pt. „Mendel Gdański” (scenariusz)

Temat: Literatura
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
Metody pracy
  • Opowiadanie
  • Heureza
  • Praca z tekstem
Pomoce dydaktyczne: Podręcznik: E. Paczoska, Przeszłość to dziś, Warszawa 2004, s.71-77, 82-85, Lektura: M. Konopnicka ,Wybór nowel. Mendel Gdański, Kraków 2004, Słownik: E. Sobot, Słownik wyrazów obcych, Warszawa 2001 (hasło antysemityzm, asymilacja)
Autor: Agnieszka Wiąckiewicz
Czas trwania lekcji: 45 min.
Grupa docelowa (uczniowie): III/LO, Technikum

Streszczenie:

Zajęcia dotyczą kwestii związanych z nietolerancją, antysemityzmem, stereotypowymi poglądami na temat innych narodowości. 


Cele zajęć:


Cel ogólny:

  • Przedstawienie źródeł i konsekwencji antysemityzmu w oparciu o interpretację noweli M. Konopnickiej pt. Mendel Gdański.

Cele szczegółowe - Uczeń:

  • potrafi scharakteryzować, na podstawie informacji zawartych w podręczniku i innych źródłach historycznych, stosunki polsko-żydowskie w okresie pozytywizmu w Polsce;
  • wyjaśnia pojęcia: antysemityzm, asymilacja;
  • przedstawia przyczyny nietolerancji (antysemityzmu), odwołując się do problematyki Mendla Gdańskiego;
  • zabiera głos w dyskusji na temat stosunków panujących pomiędzy Mendlem a jego sąsiadami;
  • potrafi scharakteryzować Mendla jako Żyda zasymilowanego;
  • interpretuje podane fragmenty noweli pod kątem problemu badawczego;
  • czyta ze zrozumieniem teksty zawarte w podręczniku i redaguje notatkę z lekcji.

Przebieg zajęć:


Wprowadzenie

Nauczyciel prosi, aby uczniowie, odwołując się do informacji zawartych w podręczniku i innych źródłach, przybliżyli w skrócie wiadomości dotyczące sytuacji Żydów i ich pogromu w XIX w. oraz odnieśli te wydarzenia do problematyki Mendla Gdańskiego M. Konopnickiej.

Część główna

Uczniowie charakteryzują Mendla ze względu na jego stosunki z sąsiadami (tu: Polakami). Uczniowie pracują metodą heurezy, interpretując tekst. Nauczyciel steruje pracą młodzieży, stawia pytania pomocne w zrozumieniu utworu np.:

  • Kim jest główny bohater?
  • Gdzie się urodził?
  • Gdzie mieszka?
  • Czym się zajmuje?
  • Czy ma rodzinę?
  • Jakie są jego stosunki z sąsiadami?
  • Czy w kamienicy, w której mieszka Mendel żyją także inni Żydzi?
  • Jaki jest stosunek bohatera do miejsca w którym żyje?


Następnie uczniowie wyjaśniają ze słownikiem pojęcie asymilacja i odpowiadają na pytania:

  • Czy możemy uznać Mendla za Żyda zasymilowanego?
  • Co łączy go z Polską?
  • Czy można odnieść do niego wyrażenie: Polak wyznania mojżeszowego?

Prowadzący zleca, aby każdy z uczniów samodzielnie odnalazł fragmenty noweli mówiące o tym, jak sąsiedzi postrzegają/traktują Mendla. Każdy z uczniów zapisuje w zeszycie (w tabelce) przykłady pozytywnych i negatywnych postaw sąsiadów wobec Mendla.

W dalszej części lekcji nauczyciel pyta uczniów:

  • Co wpłynęło na zmianę zachowania niektórych sąsiadów wobec Mendla?
  • Dlaczego traktują wrogo starego introligatora?
  • Co mu zarzucają? Kto staje w jego obronie?
  • Uczniowie charakteryzują przyczyny i przejawy wrogości wobec starego Żyda oraz przejawy przyjaźni i szacunku.


Następnie uczniowie wyjaśniają ze słownikiem termin: antysemityzm i wykonują (zapisując w tabelce) dane polecenie:

  • Jakich argumentów używają antysemici w stosunku do Mendla? (scharakteryzuj i oceń te argumenty)
  • Jakich argumentów używa introligator, aby się bronić? (przedstaw je i oceń)


Podsumowanie

    Prowadzący prosi uczniów, aby przedstawili konsekwencje antysemickich postaw. Biorąc za punkt wyjścia cytat: "Nu, u mnie umarło serce do tego miasta", uczniowie formułują notatkę w zeszycie.
    W celu utrwalenia najważniejszych informacji, uczniowie własnymi słowami wyjaśniają poj. asymilacja, antysemityzm.

Praca domowa

1. Dla wszystkich: Wyjaśnij pojęcie holokaust, przeczytaj wiersz Cz. Miłosza pt. Campo di Fiori, wyszukaj informacji dotyczących getta warszawskiego podczas II Wojny Światowej, w Internecie wyszukaj informacji na temat Ireny Sendlerowej.

2. Dla chętnych (do wyboru):

  • Napisz wypracowanie na temat: „Nu, u mnie umarło serce do tego miasto” (Mendel Gdański). Klęska Żydów, klęska Polaków, czy klęska obu stron konfliktu? Odpowiedz, odwołując się do problematyki noweli M. Konopnickiej.
  • Poszukaj w swoim środowisku osoby starsze, które pamiętają czasy przedwojenne, wojenne. Zapytaj, czy w ich miejscowości żyła ludność pochodzenia żydowskiego, jak układały się stosunki pomiędzy Żydami i Polakami przed wojną, w czasie wojny, co stało się z ludnością żydowską po wojnie. Uzyskane informacje spisz lub nagraj (za zgodą rozmówców), opracowane zaprezentuj na zajęciach.


Czas przeznaczony na pracę dla chętnych to 2 tygodnie.

Uwagi do zajęć

Zajęcia te stanowią wstęp do cyklu lekcji związanych z antysemityzmem. Są także wprowadzeniem w problematykę Holokaustu, przy której można wykorzystać film Życie w słoiku wyemitowany przez telewizję polską, a poświęcony osobie Ireny Sendlerowej.
 


Bibliografia:
  1. Lektura: M. Konopnicka, Wybór nowel. Mendel Gdański, Kraków 2004.
  2. Podręcznik: E. Paczoska, Przeszłość to dziś, Warszawa 2004, s.71-77, 82-85.
  3. Słownik: E. Sobot, Słownik wyrazów obcych, Warszawa 2001 (hasła: antysemityzm, asymilacja).