Cudze chwalicie, swego nie znacie – śladami historii naszego powiatu

Cudze chwalicie, swego nie znacie – śladami historii naszego powiatu (scenariusz)

Temat: Edukacja regionalna
Miejscowość: Poniatowa
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
  • Historia
  • Godzina wychowawcza
Metody pracy
  • Pogadanka
  • Dyskusja
  • Praca plastyczna
  • Wycieczka
  • Praca z tekstem
  • Praca z obrazami/zdjęciami
  • Praca z mapą
  • Praca z komputerem
  • Praca w grupach
  • Prezentacja
Pomoce dydaktyczne: mapa regionu, komputer, zdjęcia zabytków, słownik, papier, mazaki
Autor: Iwona Karabela
Czas trwania lekcji: 3 x 45 min. i wycieczka
Grupa docelowa (uczniowie): V/SP

Streszczenie:

Poznanie historii, tradycji i kultury najbliższego regionu, wytworzenie więzi z Małą Ojczyzną na przykładzie Poniatowej.

Zajęcia I:
Uczniowie uczą się, co oznacza Mała Ojczyzna, rozmawiają o własnej społeczności i o walorach okolicy. Wybrane zostają najciekawsze miejscowości, w których znajdują się zabytki: Opole Lubelskie, Niezdów, Chodel, Chodlik, Karczmiska, Wrzelowiec, Kluczkowice, Józefów nad Wisłą, Rybitwy, Piotrawin, Kraczewice. Dyskusja w oparciu o cytat „Cudze chwalicie, swego nie znacie”. 

Zajęcia II: 
Uczniowie prezentują prace kolejnych grup: Przyrodnicy, Historycy, Archeologowie i Kartografowie, wybranych na poprzednich zajęciach, dzięki czemu klasa zdobywa informacje o swoim regionie. Lekcja kończy się miniquizem, który pozwala uczniom utrwalić zdobyte wiadomości.

Zajęcia III: 
Uczniowie razem z nauczycielem wybierają się na wycieczkę do Chodlika na „Majówkę archeologiczną”. Tam pogłębiają zdobyte na zajęciach wiadomości. Festyn kończy się dyskusją.


Cele zajęć:


Cel ogólny:

  • poznanie historii, tradycji i kultury najbliższego regionu;
  • wytworzenie więzi z Małą Ojczyzną.

Cele szczegółowe - Uczeń:

  • zna pojęcie Mała Ojczyzna;
  • zna zabytkowe miejscowości swojego regionu;
  • zna zadania muzeum;
  • umie gromadzić i dokumentować dane za pomocą komputera i Intenetu;
  • potrafi wskazać interesujące i ważne miejsca w swojej okolicy;
  • potrafi określić rolę muzeum w przekazywaniu wiedzy historycznej;
  • umie dokonać prezentacji wyników badań;
  • potrafi posługiwać się mapą;
  • rozumie znaczenie ochrony unikatowych obiektów;
  • potrafi współpracować w grupie;
  • uczy się dokładności i odpowiedzialności za podjęte zobowiązania;
  • dostrzega piękno natury w swojej okolicy.

 


Przebieg zajęć:


Zajęcia I  (1 godzina lekcyjna)

Wprowadzenie 

Przedstawienie przez nauczyciela celów lekcji.

Część główna

1. Pojęcie Małej Ojczyzny.

Podział klasy na małe zespoły. Każdy z nich otrzymuje duży arkusz papieru z napisanym hasłem "Mała Ojczyzna”. Uczniowie w grupach dopisują do podanych słów swoje skojarzenia z pojęciem „mała ojczyzna", tworząc tzw. słoneczko [mind map]. Następnie poszczególne zespoły prezentują swoje diagramy, wyjaśniając sens skojarzeń. Nauczyciel podsumowuje tę część zajęć, przedstawiając definicję pojęcia "ojczyzna” i "Mała Ojczyzna" (zał. 1).

2. Nawiązanie do tematu lekcji, próba wyjaśnienia znaczenia przysłowia zawartego w temacie lekcji: Cudze chwalicie, swego nie znacie.

3. Rozmowa na temat lokalnej społeczności i walorów okolicy, w której żyjemy.

Dyskusja powinna być kierowana tak, aby zwrócić uwagę uczniów na: budynki, ulice, parki, szlaki turystyczne i miejsca niezwykłe w najbliższej okolicy.

4. Informacje dotyczące Powiatu Opole Lubelskie - próba uporządkowania.

Nauczyciel rozdaje uczniom mapy regionu, wyjaśniając, że rozważania będą dotyczyły Powiatu Opole Lubelskie. Na mapie tego powiatu uczniowie odnajdują miejscowości, o których przed chwilą rozmawiali. Dodatkowo nauczyciel może wymienić te miejscowości, których uczniowie nie podali, a będą miały istotne znaczenie dla dalszego przebiegu lekcji.
Wybieramy najciekawsze miejscowości, w których znajdują się zabytki, czyli: Opole Lubelskie, Niezdów, Chodel, Chodlik, Karczmiska, Wrzelowiec, Kluczkowice, Józefów nad Wisłą, Rybitwy, Piotrawin, Kraczewice.

5. Rola zabytków i pomników.

Nauczyciel wykorzystując metodę rozmowy nauczającej wyjaśnia, co to jest zabytek i pomnik, a następnie analizuje z uczniami problem: „Jaką rolę w dzisiejszym świecie odgrywają zabytki?”. Uczniowie w trakcie dyskusji powinni dojść do wniosków założonych przez nauczyciela w celach lekcji (zał. 2).

Praca domowa

Nauczyciel dzieli klasę na grupy i wyznacza im przygotowanie w domu prezentacji na podstawie materiałów znalezionych w Internecie na jeden z podanych tematów.

I grupa – PRZYRODNICY
 – parki krajobrazowe, pomniki przyrody, szlaki turystyczne, edukacja leśna, itp. w naszym powiecie;

II grupa – HISTORYCY
 – zabytki i pomniki historyczne w miejscowościach wymienionych na lekcji;

III grupa – ARCHEOLOGOWIE
 – poszukają miejsc w powiecie o znaczeniu archeologicznym i zaplanują dokładnie wycieczkę;

IV grupa – KARTOGRAFOWIE
 – narysują dużą mapę regionu z zaznaczeniem miejscowości wymienionych wcześniej, a w czasie następnej lekcji nanoszą na nią, za pomocą przygotowanych odpowiednich symboli, informacje przedstawiane przez wszystkie grupy.

Podsumowanie


Nauczyciel zwraca uwagę na termin Mała Ojczyzna i zachęca do dalszej pracy.

**

Zajęcia II (2 godziny lekcyjne)

Wprowadzenie
 

Przedstawienie przez nauczyciela celów lekcji. 

Część główna 

1. Prezentacja pracy kolejnych grup. Po prezentacji każdego zespołu powstaje skrótowy zapis, który będzie składał się na wspólny folder reklamujący Powiat Opole Lubelskie. Folder ten można będzie przyozdobić symbolicznymi rysunkami w trakcie trwania całych zajęć oraz zdjęciami, które pojawią się w dalszej części lekcji.

I. PRZYRODNICY:

OBSZARY CHRONIONEGO KRAJOBRAZU: Chodelski Obszar Chronionego Krajobrazu, Kraśnicki Obszar Chronionego Krajobrazu.

PARKI KRAJOBRAZOWE: Wrzelowiecki Park Krajobrazowy, Kazimierski Park Krajobrazowy.

REZERWATY: Rezerwat Krowia Wyspa, Rezerwat Skarpa Dobrska, Małopolski Przełom Wisły - Sieć NATURA 2000.

POMNIKI PRZYRODY: Na obszarze powiatu opolskiego występują 23 pomniki przyrody, wpisane do Rejestru Pomników Przyrody. Najsłynniejszy z nich znajduje się w gminie Karczmiska: Dąb “Władek z Zagrzęby”. Jest to najcenniejszy pomnik przyrody znajdujący się na terenie powiatu. Liczący ponad 670 lat, pamięta czasy Władysława Łokietka, dlatego otrzymał królewskie imię  „Władysław”. Ma 32 m wysokości w koronie, a w obwodzie 825 cm.

ŚCIEŻKI DYDAKTYCZNE: Ścieżka dydaktyczna Dobre-Podgórze, Ścieżka przyrodnicza Jaworce-Rogów-Zagajdzie, Ścieżka przyrodnicza Kleniewo, Ścieżka dydaktyczna Rogów, Ścieżka dydaktyczna Grodziska nad Chodelką.

II. HISTORYCY:

MIEJSCA KULTU: Świątynie, Kaplice i kapliczki, Figury i krzyże przydrożne, (Np. Kościół pw. św. św. Stanisława bp. i Tomasza Apostoła w Piotrawinie - najstarszy i najcenniejszy zabytek sakralny powiatu opolskiego (kl.0). Wybudowany w latach 1440-41 z fundacji biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, jako votum dziękczynne za objęcie biskupstwa krakowskiego. Konsekrowany został w 1441 r. Świątynia została zbudowana z cegły w układzie polskim, w stylu gotyckim. Jest kościołem jednonawowym i orientowanym. Przy prezbiterium między skarpami znajduje się Kaplica Ogrójcowa (XIX w.). Budynek był kilkakrotnie remontowany (m. in. w latach 1603-11, 1791, 1866-67, 1918 i 1945 - po uszkodzeniach wojennych). Wystrój wnętrza jest niejednolity, bo wyposażenie pochodzi z XV–XIX w. Na zewnątrz znajdują się charakterystyczne skarpy i fryzy z cegieł układanych w kant. Na szczególną uwagę zasługują: ołtarz główny późnorenesansowy z obrazem św. Stanisława BM (XVII w.); ołtarze boczne: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Niewiernego Tomasza, Chrystusa na krzyżu i św. Franciszka (XVIII/XIX w.); gotyckie ławki w nawie; konfesjonały barokowe; chrzcielnica rokokowa (XVIII w.); dzwonnica (1791 r.), kilkakrotnie remontowana, odbudowana po zniszczeniach wojennych w 1945 r.

PAŁACE (np. wiejska rezydencja magnacka wybudowana w latach 1785-1787, w stylu klasycystycznym, przez Aleksandra Lubomirskiego, właściciela Opola Lubelskiego. Budynek jest piętrowy, usytułowany na planie prostokąta z czterokolumnowym partykiem. Pałac posiadał bogato udekorowane wnętrza i dwukondygnacyjną salę balową zwieńczoną kopułą. Zaprojektowany został najprawdopodobniej przez Dominika Merliniego. Otaczał go park o powierzchni 16 ha, zaprojektowany przez Waleriana Kronenberga. W 1847 r. ówczesny administrator Kazimierz Wydrychiewicz dokonał częściowej przebudowy pałacu. Od 1871 r. właścicielami rezydencji została rodzina Kleniewskich. W 1889 r. pałac spłonął wraz z zabudowaniami folwarcznymi. Podczas I wojny światowej uległ dewastacji. W okresie II wojny mieściła się tutaj siedziba gestapo. Dziś stanowi własność prywatną.)

DWORY I DWORKI (np. Dworek Gerliczów w Kraczewicach - letnia rezydencja ziemiańska utrzymana w wytwornym secesyjnym stylu. Wybudowali ją pod koniec XIX w.   prawdopodobnie Henryk i Władysław Gerliczowie. Zachowany został oryginalny układ wnętrz i kaflowe piece. Dwór otacza dobrze utrzymany park krajobrazowy z pozostałościami ciekawych okazów drzew i krzewów. W 1855 r. majątek kraczewicki przeszedł drogą kupna do rodziny Gerliczów. Teofil Gerlicz i jego żona Lizeta Karolina z Dammów nie mieszkali w Kraczewicach, posiadali kamienicę i browar w Lublinie. Początkowo, jako najstarszy, przejął Kraczewice Teofil Franciszek, oddając je od 1866 r. młodszemu bratu Henrykowi Kacprowi, który w 1900 r. przekazał majątek sądownie synowi Henrykowi. Ten właśnie w 1912 r. przystąpił do budowy nowego - obecnie istniejącego - dworu. Nieznany jest niestety projektant. Tradycja rodzinna przekazuje jakoby o wyglądzie dworu mieli zdecydować Henryk i Władysław Gerliczowie.)

MŁYNY NAD CHODELKĄ

MIEJSCA PAMIĘCI NARODOWEJ : pomniki, obeliski, tablice pamięci, mogiły żołnierskie, cmentarze i kwatery wojenne (np. Tablica pamięci gen. Michała Kruka naczelnika Powstania Styczniowego na województwa lubelskie i podlaskie w 130. rocznicę zwycięskiej Bitwy pod Chruśliną. Odsłonięta 6 sierpnia 1993 r. na „Złotej Górze” w miejscowości Chruślina (gm. Józefów nad Wisłą).

III. ARCHEOLOGOWIE:

Grupa przedstawia pokrótce historię Chodlika i ukazuje zdjęcia z makietą grodu. Chodlik to niewielka wieś leżąca w gminie Karczmiska, w województwie lubelskim, na terenie której znajduje się grodzisko wczesnośredniowieczne, pozostałość po grodzie, który funkcjonował od VIII do X w. n.e. na tym obszarze. Gród ten, jeden z największych w Polsce (powierzchnia 9 ha, otoczona niemal 2 km. potrójnymi wałami), okres swej świetności przeżywał w VIII i IX wieku. Badania archeologiczne na terenie grodziska oraz całej Kotliny Chodelskiej, prowadzone od lat 50. XX wieku, pokazały że gród w Chodliku był centralnym punktem osadnictwa na tym terenie. Bliskość rzeki Wisły pozwoliła jego mieszkańcom -(Słowianom) na prowadzenie kontaktów z innymi, podobnymi grodami. Przez Chodlik przebiegały także drogi dalekosiężne.

Następnie zostaje zaproponowany plan wycieczki. Uczniowie obejrzą następujące prezentacje podczas Festynu Archeologicznego:

  • ozdoby ceramiczne oraz szklane;
  • rekonstrukcje namiotów z wczesnego średniowiecza;
  • ręczne filcowanie wełny oraz produkcję filcowych czapek i innych akcesoriów;
  • wczesnośredniowieczne stroje, hafty oraz krajki;
  • produkcję naczyń ceramicznych na kole garncarskim;
  • torby, pancerze, bukłaki oraz inne średniowieczne akcesoria skórzane;
  • średniowieczne instrumenty muzyczne;
  • pożywnienie Słowian;
  • obróbka bursztynu, bursztynowe ozdoby wczesnego średniowiecza;
  • repliki obuwia średniowiecznego;
  • wyroby z rogu i kości.

W trakcie Festynu wczesnośredniowieczne grodzisko jak przed 1200 laty tętnić będzie życiem: wypełnione rzemieślnikami, wojami oraz zwykłymi mieszkańcami, którzy zademonstrują jak wyglądało życie słowiańskich Lędzian, Wikingów i Franków, od codziennej pracy po obrzędy religijne i walkę z wrogami.

IV. KARTOGRAFOWIE:

Na mapie przyniesionej z domu uczniowie szczegółowo zaznaczają wszystkie istotne informacje, które przedstawiają ich koledzy.


2. Część utrwalająca – miniquiz.

Nauczyciel rozdaje uczniom fotografie przedstawiające zabytki naszego powiatu oraz oddzielnie podpisy. Zadaniem uczniów jest przyporządkowanie zdjęć do ich nazw. Uczniowie pracują w grupach, a na zakończenie przedstawiciele prezentują pracę grup.

Podsumowanie

Nauczyciel dziękuje za przygotowanie materiałów w ramach pracy w grupach. Zaprasza do udziału w wycieczce, kończącej cykl zajęć z tematyki dziedzictwa kulturowego regionu. 

**

Zajęcia III

Wycieczka do Chodlika na „Majówkę archeologiczną”

Udział w festynie to bardzo cenny element dydaktyczno-wychowawczy dla młodzieży. Nie każdy jednak pewnie wie, że Chodlik jest od kilku lat miejscem organizowania festynów archeologicznych, które wiążą się z mnóstwem atrakcji dla miłośników historii i kultury. Przed rozpoczęciem festynu dostępny jest program całej imprezy, więc może on posłużyć do szczegółowego zaplanowania wyprawy z zaznaczeniem czasu trwania poszczególnych punktów programu. 


Zwiedzanie należy zakończyć dyskusją, w której powinno uwzględnić się następujące zagadnienia:

  • Co sądzisz o życiu ludzi żyjących dawniej?
  • Dlaczego należy odwiedzać takie miejsca jak Chodlik?
  • Dlaczego ludzie powinni interesować się historią i tradycją swojego regionu?


 


Bibliografia:
  1. Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie, Warszawa 1999.
  2. Strona internetowa: Starostwo Powiatowe w Opolu Lubelskim. www.opole.lublin.pl
  3. Strona internetowa: www.chodlik.pl
  4. Brudnik E., Muszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, Zakład Wydawniczy SFS, Kielce 2000.
  5. Strona internetowa: pl.wikipedia.org/wiki/Ojczyzna
  6. Strona internetowa: pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik
  7. Strona internetowa: pl.wikipedia.org/wiki/Zabytek

Materiały dodatkowe:
cudze_chwali_zal.pdf