"Śpiesz się przy kupowaniu ziemi, żonę wybieraj powoli." O żydowskich zwyczajach weselnych w opowiadaniu "Igła" I. B. Singera

"Śpiesz się przy kupowaniu ziemi, żonę wybieraj powoli." O żydowskich zwyczajach weselnych w opowiadaniu "Igła" I. B. Singera (scenariusz)

Temat: Edukacja regionalna
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
  • Wiedza o kulturze
Metody pracy
  • Burza mózgów
  • Dyskusja
  • Praca z obrazami/zdjęciami
  • Praca z tekstem
Pomoce dydaktyczne: kserokopia tekstu opowiadania Isaaca B. Singera "Igła" (z książki "Sens i inne opowiadania"), słowniki wyrazów obcych, kserokopia krzyżówki do wypełnienia, fragmenty nagrania muzycznego "Skrzypek na dachu" oraz sprzęt do odtwarzania, rozsypanka wyrazowa, ilustracje (reprodukcje obrazów Marca Chagalla oraz innych twórców, przedstawiające obrzędy żydowskie), arkusze papieru i kredki
Autor: Ewa Grodecka
Czas trwania lekcji: 45 min.
Grupa docelowa (uczniowie): Szkoła Ponadpodstawowa

Streszczenie:

Dziś, kilkadziesiąt lat po wojnie, pamięć o wielokulturowym świecie pogranicza, ulega powolnemu zatarciu. Opowiadanie Singera, mówiące o żydowskich zwyczajach weselnych, jest przykładem potwierdzającym obecność tradycji żydowskiej na Lubelszczyźnie.
 


Cele zajęć:


Cele szczegółowe - Uczeń:

  • rozwiązując krzyżówkę wzbogaca słownictwo czynne o terminy związane z kulturą i tradycją żydowską;
  • analizuje elementy świata przedstawionego w opowiadaniu Igła;
  • pisze plan wydarzeń w opowiadaniu Igła;
  • opisuje żydowskie obrzędy weselne;
  • operuje słownictwem związanym z kulturą i tradycją żydowską;
  • układa z rozsypanki wyrazowej znane sentencje kulturowe;
  • wyjaśnia znaczenie terminów z kultury żydowskiej;
  • przygotowuje rysunek ilustrujący opowiadanie Isaaca Bashevisa Singera.

Przebieg zajęć:


Wprowadzenie

Nauczyciel rozdaje kserokopie krzyżówki, a uczniowie w parach odgadują hasła. Poziomo: 1) żydowski dom modlitwy; 2) jeden z języków Żydów europejskich; 3) kobieta kojarząca małżeństwa; 4) przełożony żydowskiej gminy religijnej; 5) wyższa szkoła talmudyczna dla nieżonatych studentów; 6) najstarszych pięć ksiąg Pisma Świętego.
Odpowiedzi: SYNAGOGA, JIDYSZ, SWATKA, RABIN, JESZIWA, TORA.

Po odgadnięciu hasła głównego uczniowie wyjaśniają na podstawie słownika wyrazów obcych znaczenie terminu "szabat".

Część główna

1. Na wcześniejszej lekcji uczniowie otrzymali kserokopie tekstu opowiadania Igła (bez podania tytułu utworu) (zał. 1) i mieli się z nim zapoznać. Znając utwór, uczniowie układają plan wydarzeń w układzie chronologicznym:

1) Wyprawa Ester Rozy z przyjaciółką do Zamościa.
2) Wizyta w sklepie bławatnym Lublinera.
3) Próby zakupu igły z wielkim uchem.
4) Nerwowe zachowanie sprzedawczyni.
5) Wizyta kobiet w magazynie Zeligi Izbicera.
6) Uprzejmość dziewczyny wobec marudnych klientek.
7) Przyozdobienie szyi sprzedawczyni zaręczynowymi koralami.
8) Ślub syna Ester Rozy ze sprzedawczynią.

2. Nauczyciel przeprowadza konkurs na tytuł utworu, który ma być podany w formie równoważnika zdania. Uczniowie zgłaszają pomysły i je uzasadniają, a następnie głosując wybierają najciekawszą ich zdaniem propozycję. Po ogłoszeniu wyniku, uczniowie poznają rzeczywisty tytuł opowiadania.

3. Nauczyciel przeprowadza następne ćwiczenie. Jest to układanie z rozsypanki wyrazowej znanych sentencji kulturowych:

1) Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne niż bogatemu wejść do królestwa niebieskiego (Mt 19,24).
2) Z igły robić widły.
3) Ubierać się jak spod igły.
4) Znaleźć igłę w stogu siana.

Po przeprowadzonym ćwiczeniu uczniowie wspólnie zastanawiają się, która sentencja najtrafniej oddaje sens opowiadania Singera.

4. Nauczyciel prezentuje uczniom ciekawostki (zapisane na tablicy) związane ze zwyczajami weselnymi różnych narodów.

    Uczniowie, na podstawie przeczytanego tekstu, drogą eliminacji (skreślenia), wybierają zwyczaje żydowskie, np.: śluby najczęściej odbywały się na początku i pod koniec sezonu zbiorów we wtorek lub piątek; swatka za kojarzenie par otrzymywała od 1,5 - 2% sumy posagu panny młodej; przed ślubem spisywano umowę, jak długo i u kogo będą mieszkali małżonkowie po ślubie; w ortodoksyjnych rodzinach pannie młodej po ślubie ścinano włosy i golono głowę; młodą parę obowiązywał biały strój; obrzucano ją ziarnami pszenicy, orzechami i ryżem z okrzykiem "mnóżcie się".

5. Uczniowie wypisują z tekstu opowiadania Singera słowa pochodzące z kultury żydowskiej (pejsy, Szawuot, Tora, rabin, reb, dom nauki, Talmud, mazeł tow, chupa, taniec czystości, jesziwa) i na podstawie słowników odszukują ich znaczenia.

6. Nauczyciel przeprowadza ewaluację zajęć: prosi uczniów o wnikliwe obejrzenie reprodukcji obrazów Marca Chagalla lub innych twórców żydowskich. Następnie, podczas słuchania piosenek z musicalu Skrzypek na dachu, poleca wykonanie w parach rysunku, będącego ilustracją do opowiadania Igła (rysunek powinien zawierać poznane w czasie zajęć elementy kultury żydowskiej).

Podsumowanie

    Nauczyciel podsumowuje lekcję, podkreśla fakt, że kultura żydowska stanowi nieodłączny element polskiej historii, należący generalnie do przeszłości. Warto zatem poznawać historię narodów żyjących w granicach przedwojennej Rzeczypospolitej. Uczniowie na zasadzie burzy mózgów podają przykłady potwierdzające obecność tradycji żydowskiej we współczesnym Lublinie i na Lubelszczyźnie. 

    Można dodać, że kultura żydowska obecnie odradza się w wielu miastach Polski, np. Łodzi, Krakowie, Warszawie. Istnieje coraz więcej interesujących inicjatyw kulturalnych i religijnych, organizowanych przez społeczność żydowską w Polsce. 


Materiały dodatkowe:
spiesz_sie_zal.pdf