Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat

Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat (warsztat)

Temat: Historia
Miejscowość: Urszulin
Powiązane przedmioty nauczania:
  • Język polski
  • Historia
  • Wiedza o społeczeństwie
  • Wiedza o kulturze
  • Godzina wychowawcza
  • Wiedza o regionie
Metody pracy
  • Dyskusja
  • Pogadanka
  • Praca z tekstem
  • Debata
  • Warsztaty
Pomoce dydaktyczne: karteczki samoprzylepne, 5 kopert, wydrukowane i pocięte załączniki do ćwiczeń, urządzenie do odtwarzania dźwięku (np. komputer, odtwarzacz CD), zdjęcie Henryka Kozłowskiego, tekst rozporządzenia gubernatora Hansa Franka z 15 października 1941r. nakładającego karę śmierci na Polaków za wszelkie formy pomocy Żydom, ilustracja medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, książka „Światła w Ciemności – Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”
Autor: Małgorzata Sztajdel
Czas trwania lekcji: 45 minut
Grupa docelowa (uczniowie): Liceum/Technikum

Streszczenie:

     Koncepcja warsztatu koncentruje się wokół tematyki Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – ludzi, którzy ratowali Żydów podczas okupacji niemieckiej. Kanwą do tego warsztatu są wydarzenia, które miały miejsce w Urszulinie w województwie lubelskim.

    Marianna Kozłowska przez trzy miesiące ukrywała w swoim domu ośmioletnią żydowską dziewczynkę Miriam. Rodzice Miriam i dwaj bracia mieszkali przed wojną w Wereszczynie pod Urszulinem. Zginęli razem z innymi żydowskimi mieszkańcami wsi, rozstrzelani przez Niemców. Jedynie Miriam udało się uciec. Przerażona dziewczynka zwróciła się po pomoc do znajomego swojego ojca, komendanta policji Grajka. Ten zaprowadził ją do domu stojącego naprzeciwko komendy, w którym mieszkała Marianna Kozłowska. Pani Kozłowska przyjęła dziewczynkę. Sąsiadom powiedziano, że jest to wnuczka Marianny po córce z pierwszego małżeństwa (córka jej mieszkała w innej części Polski, dlatego mieszkańcy Urszulina jej nie znali). Po trzech miesiącach Miriam została przewieziona do innej kryjówki, a po wojnie wyemigrowała do Izraela.

    Miriam Zunszajn, obecnie Miriam Raz dopiero w 1994 r., podczas wizyty w Polsce odwiedziła Urszulin, gdzie spotkała się z synem Marianny Kozłowskiej – Henrykiem Kozłowskim. W 2008 r. na wniosek Miriam Marianna Kozłowska została pośmiertnie uhonorowana tytułem Sprawiedliwi wśród Narodów Świata. W imieniu swojej matki medal odebrał pan Henryk Kozłowski.

      27 września 2008 roku młodzież z Zespołu Szkół nr 5 im. Jana Pawła II w Lublinie przyjęła zobowiązanie o Pamięci o dwóch osobach. Jedną z nich jest pan Henryk Kozłowski. Warsztat jest dla młodzieży okazją  do zapoznania się z historią rodziny Kozłowskich oraz do aktywnego włączenia się w działania mające na celu pielęgnowanie Pamięci o Sprawiedliwych.


Cele zajęć:


Cele szczegółowe - Uczeń potrafi: 
 

  • wyjaśnić termin: „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”, kim są, kto i dlaczego nadaje taki tytuł;
  • opowiedzieć historię ratowania żydowskiej dziewczynki Miriam przez rodzinę Kozłowskich;
  • analizować i świadomie korzystać z materiału źródłowego, jakim jest Historia Mówiona;
  • opisać cechy charakteru osób udzielających pomoc i motywy podejmowania decyzji o ratowaniu Żydów;
  • określić emocje, jakie towarzyszyły Ratującym podczas wojny;
  • rozumieć złożoność sytuacji ratowania ludzkiego życia w obliczu zagrożenia własnego życia;
  • omówić rolę Pamięci o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata oraz pamięci o ofiarach Holokaustu.

Przebieg zajęć:


Wprowadzenie (5 minut)

Potrzebne materiały: Tekst odezwy [zał. w.1], zdjęcia [w.2].


    Prowadzący prosi uczestników by usiedli w kręgu i pokazuje tekst odezwy do Polaków dotyczący kary śmierci za udzielanie pomocy Żydom w czasie II Wojny Światowej [w.1]. Pyta, czy słyszeli o osobach, które łamały ten zakaz?
    Informuje, że Polska była jednym z nielicznych krajów (obok ZSRR i Serbii), w którym za udzielanie pomocy Żydom obowiązywała kara śmierci. Wszyscy mieszkańcy domu, w którym znaleziono Żyda byli skazywani na śmierć. Było to najsurowsze ustawodawstwo w całej Europie.
    Prowadzący pokazuje zdjęcie Henryka Kozłowskiego [zał. w.2] i informuje, że on i jego matka to osoby, które odważyły się zaryzykować własne życie i złamać powyższy zakaz. Będą oni bohaterami dzisiejszego warsztatu. Wykorzystane zostaną nagrania i teksty Historii Mówionej pochodzące ze zbiorów Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie.

Część główna

1. Ćwiczenie – Słucham Historii Mówionej (10 minut)

    Potrzebne materiały: Plik MP3 z relacją historii mówionej p. H. Kozłowskiego (do pobrania na www.sprawiedliwi.tnn.pl), tekst tejże historii mówionej [zał. 1.1], karty pracy [zał. 1.2] x 30 sztuk.

     Prowadzący warsztaty zapowiada, że uczestnicy będą słuchać relacji Historii Mówionej p. Henryka Kozłowskiego [1.1]. Następnie rozdaje karty pracy, prosząc, by podczas słuchania relacji uczestnicy zastanowili się jakie emocje towarzyszyły rodzinie Kozłowskich, gdy decydowała się przyjąć do siebie Miriam. Uczestnicy warsztatów zapisują swoje przemyślenia w kartach pracy [zał. 1.2]. Następnie Prowadzący pyta na forum o emocje, jakie towarzyszyły, zdaniem uczestników, rodzinie Kozłowskich.

2. Ćwiczenie – Historia Miriam (10 minut)

Potrzebne materiały: Fragmenty relacji historii mówionej [zał. 2.1], karty pracy [zał. 2.2] x 30 sztuk.

Prowadzący warsztaty dzieli uczestników na 5 grup. Każda z grup otrzymuje kopertę z innym fragmentem relacji Historii Mówionej p. Henryka Kozłowskiego [zał. 2.1].

  • Grupa 1 – Miriam
  • Grupa 2 – Zagrożenia
  • Grupa 3 – Mieszkanie
  • Grupa 4 – Grabniak
  • Grupa 5 – Spotkanie 

Każda grupa otrzymuje kartę pracy [2.2], którą wypełnia po zapoznaniu się z tekstem. Następnie jedna osoba z każdej grupy przedstawia na forum otrzymany fragment. Po przeczytaniu na forum odpowiedzi na pytania zawarte w kartach pracy, prowadzący rozpoczyna dyskusję.

3. Dyskusja – Warunki okupacji niemieckiej w Polsce (10 minut)

Potrzebne materiały: Dla prowadzącego [zał.3.1].

Prowadzący prosi uczestników, by zajęli miejsca w kręgu i rozpoczyna rozmowę na temat warunków okupacji w Polsce na przykładzie Urszulina, zadając pytania:

  • Co działo się z Żydami w Urszulinie podczas okupacji niemieckiej?
  • Jakie było prawo niemieckie wobec Polaków w kwestii udzielania pomocy Żydom?
  • Jakie były postawy Polaków w stosunku do prześladowanych Żydów w czasie wojny?


Dla prowadzącego: [zał. 3.1].

4. Ćwiczenie – Kontakty z Miriam po wojnie (5 minut)

Potrzebne materiały: fragment dotyczący kontaktów po wojnie [zał. 4.1], galeria z materiałami źródłowymi.

    Prowadzący pokazuje uczestnikom galerię kontaktów po wojnie (naklejone na tablicę materiały źródłowe: zdjęcie Miriam, domu w którym się przechowywała, listy itp.). Prosi uczestników, by na podstawie galerii i wcześniej zdobytych informacji, każda grupa opisała w kilku zdaniach swoją wersję powojennych losów i kontaktów pomiędzy rodziną Kozłowskich i Miriam.
    Na zakończenie ćwiczenia każda grupa odczytuje swoją opowieść, a chętna osoba odczytuje na głos fragment wspomnień Henryka Kozłowskiego [zał. 4.1]. Wówczas można porównać, która z grup była najbliżej prawdy.

5. Ćwiczenie – Kim są Sprawiedliwi? (5 minut)

Potrzebne materiały: medal [zał. 5.1], informacja kto i w jakich okolicznościach zostaje odznaczony medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” [zał. 5.2].

     Prowadzący pokazuje ilustrację przedstawiającą medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” [zał. 5.1] i informuje, że osoby udzielające pomocy, które zostały odznaczone medalem przez izraelski instytut Yad Vashem w Jerozolimie to Sprawiedliwi wśród Narodów Świata [zał. 5.2]. Mówi, że nie wszystkie osoby ratujące życie Żydów zostały uhonorowane takim medalem. Wynika to z tego, że niektórzy Ocaleni już zmarli, a ich śmierć uniemożliwia zweryfikowanie prawdziwości historii. Ponadto, nie wszystkim, którzy się ukrywali udało się przeżyć wojnę.

Spośród ponad 20 tysięcy osób uhonorowanych tym medalem ponad ¼ stanowią Polacy.
Najsłynniejsi Polacy uhonorowani takim medalem to:

  • Irena Sendlerowa,
  • Władysław Bartoszewski,
  • Zofia Kossak-Szczucka,
  • Jarosław Iwaszkiewicz,
  • Czesław Miłosz.

Podsumowanie

Prowadzący, podsumowując, zwraca uwagę na wielość i złożoność postaw Polaków w stosunku do Żydów oraz Polaków pomagających im w czasie okupacji. Podkreśla, jak ważne jest, aby nad każdą historią pochylić się z osobna. Zbieranie i upowszechnianie Historii Mówionych ukazuje ich unikalność i potrzebę wnikliwej analizy.

 


Bibliografia:

  1. Baum-Gruszowska M., Majuk D., Światła w ciemności. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata. Relacje historii mówionej w działaniach edukacyjnych, Lublin 2009.

Materiały dodatkowe:
kto_ratuje_jedno_zycie_zal.pdf